WWW.LI.I-DOCX.RU
БЕСПЛАТНАЯ  ИНТЕРНЕТ  БИБЛИОТЕКА - Различные ресурсы
 

«АЗАСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫ ДЕНСАУЛЫ САТАУ МИНИСТРЛІГІ Отстік азастан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы Биохимия, биология жне микробиология кафедрасы Реферат Таырыбы: РН, ДН вирустары тудыран ...»

АЗАСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫ ДЕНСАУЛЫ

САТАУ МИНИСТРЛІГІ

Отстік азастан Мемлекеттік Фармацевтика Академиясы

Биохимия, биология жне микробиология кафедрасы

Реферат

Таырыбы: РН, ДН вирустары тудыран инфекцияларды микробиологиялы диагноз ою, алдын алу жне емдем аидаттары.

ОрындаанОрынбек.

Тобы:101 «А» СДК

абылдаан: онысова Х.

Шымкент 2016

Жоспар:

Кіріспе блім

Негізгі блім

1. РН вирустары

2.ДН вирустары

3. Инфекциялара микробиологиялы

диагноз ою, алдын алу жне емдеу

орытынды.

Пайдаланылан дебиеттер.

 

 Кіріспе

Дниежзілік микробиология тарихында орыс алымы Д. И. Ивановскийді алатын орны ерекше. Ол XІX асырды соында темекі тебілі ауруын зерттеп, ол ауруды оздырыштары бактериялардан да са тіршілік иесі екенін тапан. Д. И. Ивановский ауруа шалдыан жапыраты жуып, ол жуындыны бактерияларды сзетін сзгіден ткізгенде одан тіп кеткен. Осы сйытыты темекіге жтыранда, оны жапыраы айтадан сарайып, ауруа шыраан. Заымданан темекі жапыраын лкейткіш ралдармен тексергенде кристалдар  байалан. Кейіннен 1935 жылы америкалы алым У. Стенли бл кристалдарды темекі тебілі вирустарыны шоырланан жиынтыы екенін тапты.

Негізгі блім

Вирус (лат. vrus — «у») – тірі организмдерді ішіндегі клеткасыз  тіршілік иесі. Олар рибонуклеин ышылынан немесе дезоксирибонуклеин ышылынан ралан нуклеопротеидтерден, сондай-а ферментті нруызбен апталан абышадан –кабсидтерден трады. Бл абыша вирусты рамындаы нуклеин ышылдарын сырты ортаны олайсыз жадайларынан корайды. Кейбір вирустарды рамында нуклеин ышылдарынан баса кмірсулар, май текті заттар, биотин (Н витамині) жне мыс молекулалары кездеседі.

Вирустарды ашылуы темекі сімдіктері ауруын зерттеумен тыыз байланысты. А.Мейер 1879-1882 жылдары аралыында темекі даылыны ауруын зерттеп, ол сімдіктермен оректенуінуіне байланысты емес екенін жне ауру сімдік шырындары арылы берілетінін анытады. Шырында ешбір бактерияларды таппаан со,и ауру ферменттеріне байланыстыболы ммкін деп ойлады. Ал 1887 жылы орыс алымы Д.И.Ивоновский мен В.В.Половцев, А.Мейер зерттеген темекі тебілі ауруыны екі трін – рубуха мн темекі  тебілін тапты. Кейініен Д.И.Ивоновский тек темекі тебілімен айланысты. Ол ауру жапыратарды шырындарын Шебнрлен фильтрінен (бактерияларды стап алатын) тккізіп, алынан фильтратты сау жапыратарды бетіне уйкеп жаты. Ауру оздырыштара байланысты болмаса, сімдік сау алуа тиіс еді. Біра шырын сігеннен кейін сау сімдік ауруа шырады, яни тебіл ауруыны белгілері пайда болады. Сау  жапыраа ауру жты деген божама келді. Жргізілген бкіл тжірибелерді нтижелері мен алынан деректі мліметтерді брі бірдей болып шыты. Сонымен зерттелген фильтратта бактерияларды згеше бір ауру оздырышы бар деген орыиындыы келді. Быра, оларды белгілі оректік орталара сіре алмады. 1892 жылы  Д.И.Ивоновский жоарыда айтылан жмыстарды Санкт-Петербург ылым академиясыны бюллетенінде басылып шыты.

Д.И.Ивоновскийдан баса, М.Бейернек (1851-1931жж.) Голландия да темекі тебіл ауруын зерттеді. Д.И.Ивоновский сиякты ол да 1898жылы белгісіз бір ауру оздырыш бар екенін длелдеді. Сонымен атар жаа асиеттерін анытады-шырынды кептіргенде жне спиртпен деп тнбаа тсіргенде, инфекциялы асиетін жоатпайтындыын байады. Мндай ауру оздырышты Бейернек латынша « contagium vivum fiuidum» (сйы аууру оздырышы) деп атады.

Ф.Лефлер мен П.Фроски (1892) аусылмен ауыратын ірі ара малдарды лпаларында сзгіден тетін жне кбейе алатын оздырышты тапты. Гаванада 1900 жылы сары безгекті індеті пайда болды. Бл ауруды оздырышы блініп алынды. Біра, У.Рид ауру массалар аовылы таралатындыын, Д.Керфол ауру  адамны анында сзгіден тетін оздырыш болвытындыын длелдеді. Осындай сзгіден тетін ауру оздырыштарын вирус  (лат.virus – «у») деп атады.





1892 жылы В.Бабеш жне 1903 жылы А.Негри тыран иттерді бас ми клеткаларынан сау клеткаларда болмайтын осындыларды тапты. лі кнге дейін Бабеш-Негри днешіктері деп атайды.

А.Боррель (1903) ісік аурулары вирустарымен байланысты болуы ммкін деген ойа келді. Оны 1911 жылы П.Роус тауы ісігінен жне Р.Шауп (1932-1934 жж.) оян фибромасынан жне попиллома (бртпесі) ісіктерінен вирусты бліп аалды.

Полиомиелитті вирусты табиатынан К.Ландштейнер мен Э.Попперс (1909) ашты. 1933-11199947 жылдары аралыында адамда, жануарларда, старда тмау ауруын тудыратын грипп вирустарыны А,В,С типтері ашылды. У.Смит, К.Эндрюс, П.Лэйдлау грипті А-типін, Т.Фрэнс пен ТМеджилл В-типін, Т.Тэлор С-типін ашты. Вирус оздыратын ауруларды басым кпшілігі 20, бірінші жартысында ашылды.

20. Ортасында іштен не сырты ортаны зиянды серінен адамны иммунды жйесі бзылып, ауру пайда болатындыыаныталды. Оларды иммунды тапшылы аурулара жатызды. Бл ауру жаа трі, пневмоцитті пневмония, 1981 жылы АШ-та жас ер адамдарды арасында табылды. Кейін бл ауруды AIDS ( Acquirea Immune Defiency Syndrome ), орысша СПИД (Синдром приобретенного иммунодефицита), азаша ЖИТС ( Жре пайда болан иммунды тапшылы) деп аталатын болды.

Бактерияларды заымдайтын агентті алашы рет Ф.Туорт (1915) стафилококтарды зеттеу барысында ашты. Одан туелсіз Ф. Де Эрель (1917) дизентерияны оздыратын бактерияларды сзгден тетін жне бактерия клеткаларын ыдырататын агентті бліп алып,оны бактериофаг деп атады. Содан бері фагтар жан-жакты зерттейді. Олар медицинада диагностикалы масатта олданылады, ал молекулярлы биология мен гендік инженерияда прокарит пен эукариоттарды гендерін клондау шін вектор ретінде пайдаланылады.

Вирустарды химиялы асиеттерін анытауда Ф.Стенли лкен лес осты. Ол 1935 жылыы темекі тебіл вирусты таза кристалл кйінде бліп алып, вирус рамындаы белокты белсенділігінін анытады жне оны белсенділігі тікелей белок млшерімен байланысты екенін длелдеді. А.Херши мен М.Чейз (1952) фагтарды генетикалы информациясын ДН-да саталатындыы жне клетка фагпен заымдананда оан тек ДН-сы енетіндігі длелденді. Кейін Френкель – Конрад (1955) вирустарды РН-сы да генетикалы информацияны сатайтындыын крсетті, ал А.Гиеред пен Г.Шрамм (1956) темекі тебіл вирусты РН-сы ауру оздырыш асиетіне ие екендегін ашты.

Биохимиялы дістері олдануы вирустарды ферменттерін, нейроминидаза мен РН-полимеразаны ашуа ммкіндік туызды. Тіпті, 1970 жылы Г.Темин мен Д. Балтимор саркома мен лейкоз оздыратынвирустарды транскриптаза ферментіні згеше трін, кері транскриптазаны ашты. Сонымен, транскриптациятікелей ДН- иРН жолымен емес, кері де иРН-ДН жолымен жретіндігі длелденді.  Бл жмыс шін 1975 жылы Г.Темин мен Д. Балтимор Нобель сыйлыына ие болды.

Практикалы маызды мселелерді біріуі – жпалы ауруды белгілі бір оздырышпен байланысты екенін длелдеу. Р.Кох -(1876) бактериялды ауруларды оздырыштырын анытауа арналан постулаттарды (міндетті ережелерді) сынды:

патоген (оздырыш) ауру белгілері бірдей адамдарды брінде болуы керек;

патогенді адамнан бліп алып таза кйінде алу ажет;

патогенні таза даылынаналынан лгісі сезімтал жануарлара енгізгенде ауру оздыру ажет;

ауру жануарлардан блініп алынан патоген ауру адамнан блініп алынан патогенмен бірдей болуы керек;

Вирустар тіршілікті ерекше тріне жатады.Олар тек сезімтал организмдарды клетка ішінде тіршідігін бітіреді. Ал сырты ортада ешбір тіршілік белсенділігін білдірмейді. Баса тірі организмдерден згеше, тек здеріне тн асиеттері бар:

Барлы вирустар сзілгіш келеді;

жасанды оректік ортада спейді;

тірі клетка ішінде тіршілік ететін облигатты паразиттер;

нуклеин ышылдарыны бір трі ана болады:РН немесе ДН;

Нруыз тзетін жйесі болмайды;

сіп- нуі згеше- вирусты жеке компоненттері («мшелер») сезімтал клеткаларды р жерінде тзіліп растырылады, дисъюнктивті ну деп атайды. Осыан орай вирустарды жеке «viva» патшалыына жатызатын болды.

Вирустарды микробтардан те сатыы;

Кейбір вирустары кристалл тзетіндігі;

300 мы есе лайтып крсететін электронды микроскоппен араанда вирустарды зіндік ерекшеліктері байалды оны полиморфты асиет деп атады. Соны нтижесінде табиаттаы шар трізді, эллипс пішінді, таяша немесе жіп трізді трлері аныталды. Вирустар тіршілік жадайларына сйкес езгергіш келеді. Оларды осы асиетін ескере отырып, азіргі кезде аса тиімді шипалы асиеті бар вакциналарды жасайды.Тменгі температурада вирустар тіршілігін жоймайды. Ал температура +55—60°-а кетерілгенде оларды кейбіреулері бір саатты ішінде, ал кепшілігі -90о-та ырылып бітеді. Вирустар ратуа да тзімді, оларды тіршілігі жойылмайды. Ультраклгін сулелер де блара кшті сер етеді. Кптеген химиялы заттар: этил, метил спирттері, эфир жне хлороформ, вирустарды ырып жібереді. Мселен, тырма вирусына формалин, сулема жне карбол ыиылымен сер еткенде олар тез леді. Вирустар иесіне арай жануарлар, сімдіктер жне бактериялар вирустары болып блінеді.  2.1 Вирустарды негізгі ерекшеліктері

Вирустарды негізгі ерекшеліктері1. Вирусты рамында тек бір нуклеин ышылы ана бар: РН (рибонуклеин ышылы) немесе ДН (дезо-ксирибонуклеин ышылы).  Сондытан да вирустар рамында РН-лы немесе ДН-лы бар вирустар болып блінеді. Е негізгісі РН-лы бар вирустарды барлы генетикалы апараты осы РН-да. Мндай жадай биологияда тіпті де кездеспейді.2.   Вирустар тек клетка ішінде ана тіршілік ететін арамтаматар, демек тек клетка ішінде ана кбейеді.3.  Вирустарды кбею ерекшеліктерін "дисьюнктивтік" трге жатызады. Себебі барлы жанды дние екіге бліну, бршіктену, спора арылы кбейсе, вирустарды сіп-нуі одан да ерекше.Вирустар клетка ішінде болады да жоалып кетеді. Себебі вирус блшектерін, серологиялы не микроскоп дістері арылы клетка ішінен кездестіре алмаймыз, клетка ішінде белок пен нуклеин ышылына блініп кетеді. Ал болаша вирусты компоненттері клетканы р жерінде пайда болады: нуклеин ышылы — ядрода, цитоплазмада, белоктары — цитоплазмада, содан кейін барып вириондар кралады.Крделі вирустарды сіп-жетілуі бдан кп ерекше. Олар уаыт жне кеістікте бірнеше сатыа блінеді. Себебі оларды, кбеюі де бірнеше сатыдан трады. 4.  Вирустарды белок райтын жйесі — рибосомдары жо. Демек вирустар здері белок рай алмайды.5.  Вирустар — генетикалы дегейдегі арамтаматар. Вирустар жасанды орталарда (ЕПА, ЕПС) спейді. Себебі оларда ассимиляция, диссимиляция, тыныс алу деген жо, оректенбейді, ештее блмейді. Вирустарды кбеюі шін тек ана тірі клетка керек, тек клетканы ішінде ана, клетка материалдарын пайдаланып ана кбейе алады. Вирустар зіні геномымен (РН не ДН) клетка геномына сер етіп белгілі бір байланыса тседі. Осылайша клетка бірге жмыс істейтін кйге тседі, мысалы, рак ауруыны вирустары. Осыны салдарынан торшаны луі де ммкін, себебі торша геномы заымдалады, сондытан торшалы РН-лы ралмай, вирус геномы рибосома еніп, оны жеіп шыуы ммкін.Осындай заыма шыраан клеткаларда вирустар кбейе бастайды. Демек вирустар клетканы генетикалы аппаратына "з дегенін" істетіп кндіреді.6.  Вирустарды ендігі бір ерекшелігі ол те са. Олар нанометрмен лшенеді. 1 нм — метрді миллиардтан бір блігі 1/1000000000 м. Демек 1 метрде - 1 000 000 000 нм, ал 1 мм - 1 000 000 нм, 1 мкм - 1 000 нм, 1 нм - 10 А°.Мысалы, е ірі деген шешек ауруы вирусыны млшері жнінен бактерияа жаындайды. лкендігі 250 — 350 нм. Е кіші вирусты ірілігі (мысалы, аусыл ауруын оздыратын вирус) 20 — 30 нм. Осындай те са вирусты тек электронды микроскоппен ана круге болады. Себебі ондай микроскоп 200000 — 500000, не 1 — 2 млн рет лкейтіп крсетеді. Вирустарды осындай са болуына байланысты оларды зерттеу шін сзгіден ткізу тсілдері олданылады. Сондытан да уаытында " Сзгіден тетін вирус" деген ым пайда болды. азіргі кезде "Вирус" деген ым ана олданылады.7. Вирустарды таы бір ерекшелігі — олар кристалл ретінде де кездеседі. Мндай асиет тек лі дниеде ана болады (минералдарда). Темекі жапыратарыны ауруын оздыратын вирусты кристалл тріндегі вирусты американды алым — биохимик, вирусолог Уэнделл Стенли алан еді. Оан сол ебегі шін Нобель сыйлыы берілді.1955 жылы полиомиелит (балаларды сал ауруы) вирусыны кристалл трі алынды. Вирустарды кристалл трін жай микроскоппен де круге болады. Бір кристалда бірнеше миллион вирус болады. Кристалдар оншаты жыл бойы саталуы ммкін. Дегенмен кез келген уаытта оларды сіп-ніп миллиондап кбейіп кетуі де ммкін.8. Вирустарды кейбір трлері торша ішінде "денешіктер", "осылыстар" ретінде кездесуі ммкін жне олар торшада здері сіп кбейген жерде ана болады. Мысалы: тыры жтыратын вирус — цитоплазмада, аденовирустар — ядрода болады.Вирустарды таы бір айта кететін ерекше асиеті бар — ол тек белгілі органдар клеткаларында жне клетка ішіндегі органеллаларда ніп-седі.

Демек, вирустар клетка ішіндегі ядрода, ядрошытар мен рибосомдарда, митохондрияларда кездеседі.Осы айтандардан нендей шешімге келуге болады? Вирус дегендер андай заттар? Оларды тірі организмге жатызуа бола ма немесе оларды табиаты андай?Вирустарды пайда болу табиатыВирустарды жай, майда торша ретінде арауа болмайды. Вирустар — клеткаа дейін пайда болан нрселер. Оларды организм ретінде де арауа болмайды. Себебі организм дегеніміз (А. Львовты айтуы бойынша) — зімен-зі байланысып жатан кейбір ерекше рамдар мен озалыстар. Мысалы, ит — жгіреді, реді, тірі; рбаа — секіреді, рылдайды, тірі. Оларды денесі зара байланысан рама озалыстардан трады. Бл — организмдер. Бір торшадан тратын арапайымдылар (амебалар)—организмге жатады, ал торша ішіндегі органеллалар (хромосомдар, митохондриялар) организмге жатпайды. Себебі олар здігінше тіршілік ете алмайды. Демек, вирустарды организм деуге болмайды. йткені, олар здігінен тіршілік етпейді, оларды сіп-нуіне торша керек. Сонда вирустарды айда жатызуа болады: жануарлар леміне ме немесе жансыздар леміне ме?Вирустарды табиаты ерекше. Оларда рі тірі жануар дниесіні асиеттері бар, яни кбейеді, нсілдік жне згеру ерекшеліктері таы бар. Ал сонымен бірге вирустарда тірі жандар дниесінде жо асиеттер де кездеседі: вирустарды кристалл ретінде болуы, кебеюіні ерекшеліктері (дисьюнктивті трі), нуклеин ышылыны бір тріні ана кездесуі. Тіпті вирустар оректенбейді, озалмайды, тыныс алмайды, ештее блмейді. Осыны брі вирустарды лі жне тірі дние арасында тратынын длелдейді. Вирустарды тірі дниеге жатызуа 1915-1917 жылдардаы бактериофагты — бактериялар вирусыны ашылуы сер етті (аылшын алымы бактериолог Туорт пен канадалы микробиолог Д'Эррель).Демек бактерия клеткасыны ішінде тіршілік ететін тірі арамтама бар екені длелденді. Содан со да кптеген деректер белгілі болды. Сйтіп, вирус оздыратын темекі ауруыны бар екені, бактерияны ртатын бактериофатты ашылуы, адам жне жануарлар дниесіндегі жпалы ауруларды оздырушылары — вирустармен байланысты екені аныталды. 

2.2 ДН жне РН вирустар

Вирустар – клеткасыз организмдер. Олар негiзiн райтын ДН немесе РН жне оны оршап тран белокты капсидтен трады. Вирустар бактериялардан миллион есе кiшi жне оны 40000 есе лкейтетiн электронды микроскоп арылы круге болады. Вирусты сыртынан нруыз абаты аптайды, ішінде ДН немесе РН болады. Басыны млшері 40 нм, ал «йрыыны» зындыы 20-22 нм-ге те. «йрыыны» шы – нруыз молекуласынан тратын уыс ттік. Топтары: I: dsDNA вирустары,II: ssDNA вирустары,III: dsRNA вирустары,IV: (+)ssRNA вирустары,V: ()ssRNA вирустары,VI: ssRNA-RT вирустары,VII: dsDNA-RT вирустары, Ротавирус кездеседі. Иесіні жасушамен вирус арасындаы зара рекеттесу - те крделі процесс.Вирустарды репродукциялану (лат. reproduce - зіне састы ндіру ) циклы келесі сатыдан трады: жасушаа жабысу жасушаа ену шешіну вирусты ДН немесе РН -ны репликациялануы вирусты геномны транскрипциялануы вирусты апаратты РН-ны транслокациялануы вирусты блшектерді (вириондарды )бастырылуы вирусты жасушадан шыуы Адсорбция (жасушаа жабысу) - ол жасушаны вирионмен инфицирленуіні бірінші сатысы, вирион жасушалы беткейлерге жабысады,рбір вирус жасушаларыны бріне ие,кейбіреулеріне ана адсорбциялану абілеттілігі болатыны белгілі.Ол кейбір вирустарды ауызында "вирусты рецепторлар" деп аталатын тиісті аминышылды реттіліктерді болуымен байланысты. Вирусты рецепторлар "тіркеуші "деп аталатын ауыздарды рамында болады, жасушалы рецепторларды танып алу жне олармен зара рекеттесу ызметін атарады,капсидтік беткейлік ауыздарыны атысуымен орындалады. Вирустар майдаланатын жасушалы рецепторлар Вирус жасуша рецепторлары Эпштейн-Барр вирусы -В- лимфоциттер бетіндегі R2(комплимент жйесіні рецепторлары), 2,3,12 типті аденовирус -жасушалы беткейлік интегриндер, аденовирусты 37- типі Гликопротеиндерді сиал ышылы; МНЖ І Адам иммундытапшылы вирусы – АИВ (ВИЧ) Т- жасушаларды СD4 рецепторы ; CCR6\CXCR4 хемокиндік рецепторлар арапайым шы жасушасы TNF рецептор; комплиментті С3в компоненті Цитомегаловирус Эпидермалы су факторыны рецепторы; ызылша вирусы СD46 комплимент жйесіні рецепторлары; Грипп вирусы Гликопротеитерді сиал ышылы ;ызамы вирусы Ацетилхолин рецепторы ;С гепатит вирусы Дендритті жасушаларды спецификалы адгезия рецепторлары; тыру вирусы Эпидермалы су факторыны рецепторларымен байланысады. Вирусты жасушаа енуі вирус жабысуынан кейін келесі жадайларды нтижесінде бірден басталады:ЦПМ арылы вирусты жасуша ішіне арай ыысуы, вирусты блшекті эндоцитозы, нтижесінде олар цитоплазмалы вакуольдерде жинаталады, цитоплазмалы мембрананы вирус абышасымен бірігуі.осылып - бірігу процесіне атысатын гликопротеиндерді бріне орта асиеттері бар: Олар вирион беткейінде шамамен 100-150 нм ктерікі орналасады; Олигомерлер тзеді жне оларды пайда болуы вириондарды жасуша ішінде тасымалдануына елеулі сер етеді; рылымында біріктіруші пептид болады; абышалы вирустарды шешінуі екі кеземен жреді- жасушалы мембранамен осылан беткейлік ауыздарды жойылуы жне мембраналы ауыздармен байланысан ДН немесе РН-ны босансып шыуы.абышасыз вирустарды шешінуі бірнеше кезедерден трады.Бл процестерді механизмі толы зерттелмеген. Вирусты нуклеин ышылдарыны репликациялануы.Жаа жасушалы блшектер - ол жтырылатын жасушада болмайтын вирусты нуклеин ышылдарыны жне вирусты ауыздарды барлы молекулаларды жиынтыы. ДН-лы вирустар генетикалы апаратты жасушалы геном тріздес іске асырылады:вирусты геномды ДН-лы > аРН транскрипциялануы > вирус ауызыны трансляциялануы. О жіпшелі РН-лы вирустарда (пикорнавирус,флавивирус,тогавирустар) РН-ны ызметін атаратын геномдары болады.Ол рибосомалармен танылып,трансляцияланады. Теріс біржіпшелі жне екіжіпшелі РН-лы вирустарды геномы (ортомиксовирустарда, парамиксовирустарда, рабдовирустарда) екіжіпшелі (реовирустарда) вирусты нуклеин ышылымен байланысан РН-полимеразаны атысуымен аРН транскибирленетін матрица ызметін атарады. Ретровирустарды геномы бірдей екі РН молекулаларынан трады. Вирусты геномдарды репликациясы бір -бірімен ерекшеленетін рамдардан трады: 1.екіжіпшелі ДН

2.біржіпшелі ДН

3.о-біржіпшелі РН

4.теріс- біржіпшелі РН

5.екіжіпшелі РН сас о-жіпшелі РН

6.   Екіжіпшелі ДН-вирустарды репликациясы деттегідей жартылай концервативті механизммен жреді: ДН-ны жіптері сгілгеннен кейін олара комплиментарлы жолмен жаа жіпшелер осылады.Бір аналы пен бір жаадан тзілген жіпшеден трады. Біржіпшелі ДН- вирустарыны жалыз кілі - парвовирустар болып табылады. ДН-полимеразаларды репликациялы трі деп аталатын екіжіпшелі вирусты геномны рылуына пайдаланады. РН-да болатын вирустарды геномикалы репликация дістері О-біржіпшелі РН-вирустара - пикорнавирус,флавивирус,тогавирустар жатады,геномды о жіпшелі РН-лы аРН-ны ызметін атарады. Теріс- біржіпшелі РН-вирустарыны рамында (ортомиксовирустарда, парамиксовирустарда, рабдовирустарда) РН-туелді РН-полимераза болады. Екіжіпшелі РН-вирусы (ротавирус,реовирус) репликациялану механизміне терс болады,жасуша цитоплазмасында жреді. Ретровирустар (сас о-жіпшелі РН) терісжіпшелі ДН синтездейді.Содан со осарланан ДН жіпшелі жасуша хромосомасымен интеграцияланып, провирус райды. Вирустарды алыптасуы вириондар здігінен жиналу жолымен алыптасады: вириондарды рам бліктері вирусты жинатайтын жасуша цитоплазмасына немесе ядро саласыны орнына тасымалданады.вирион компоненттерініі осылуы гидрофобты, ионды, сутектік, стерикалы сйкестігі бар осындыларды болуына негізделген. Вирустарды жасушадан шыуы - вирустарды толы репликациясыны айналымы 5-6 сааттан (тмау вирусы) жне бірнеше туліктен со (гепатовирустар, ызылша вирусы ) аяталады. Жарылу жолы: жойылушы жасушадан бір уаытта кп млшерде вириондарды шыуы,жасушадан жарылу жолымен липопротеинді абышасы жо,жай растырылан вирустар шыады. Кптеген зерттеушiлер, вирустарды тiрi организмдер емес, олар тек крделi рылысты химиялы заттар деп есептейдi. Бiра вирусты ДН молекулалары зiн-зi ндiре алады, бл асиет ДН тн, сондытан вирусты РН генетикалы информацияны кзi жне РН зi бола алады. Заымданан клеткада вирусты нуклеин ышылдарыны бадарламасы бойынша, иесiнi рибосомаларында спецификалы вирусты ауыздар синтезделедi жне нуклеин ышылдарынан жаа вирусты блiмдерi тзiледi. Осы топты барлы трi сияты ызылша вирусы зiн-зi мiрлiк ажеттiлiкпен амтамасыз ете алмайды. Ол тiрi организмнi клеткаларын баындырып, кптеген вирусты блiмдерiн тудырады. Бiрнеше уаыт ткеннен кейiн вирусты клетка ледi де, вирустар баса жаа клеткаларды заымдайды. Тмау вирусыны кптеген трлерi бар. Вирустар бiрте-бiрте згерiп жаа асиеттерге ие болады, сондытан алымдар вирусты жаа трлерiн анытауда. Микроскопты кмегiмен тмау вирустарын зерттеп, алымдар адамдарды аурудан сатайтын арнайы препараттарды шыаруда. Бл препараттар вакцина деп аталады. Адам организмiнде мрны мен тамаыны сiлекейлi абышасын заымдайтын суы тигiзетiн вирустар бар. Е ауiптi вирус, бл анны а тйiршiктерiн Т-лимфоциттердi заымдайтын СПИД немесе ВИЧ вирусы. Организм антидене тзу жне аурулара арсы тру абiлетiнен айырылады. азiргi уаытта СПИД вирусы адамзата лкен ауiп туызады, себебi осы вирусты тасымалдаушыларды саны кннен – кнге суде. Суретте лкейтiлген Т лимфоцитi крсетiлген, ызыл тспен ВИЧ вирусы боялан. Вирустар – бл клемi шамамен 20 нм – ден 300 нм – ге дейiн болатын те са тiрi организмдер; орташалап аланда олар бактериялардан 50 есе кiшi. Жоарыда айтыландай вирустарды жарыты микроскопты кмегiмен кру ммiн емес (себебi оларды клемi жары толыныны жартылайзындыынан кiшi) жне олар бактерия клеткаларын стап алатын сзгiштен тiп кетедi.

Вирустарды рылысы мен іс-рекетін темекі тебілі ауруын мысала алып арастырайы. Темекі тебілі вирусы темекі жапыраындаы хлоропластарды заымдайды. Осыны салдарынан жапыра татасы брісіп, шиыршытанады. Сонымен атар тостаанша, клте жапырашалары да згереді. Темекі тебілі вирусымен заымдалан жапыра 9-11 кннен кейін сарая бастайды.

У. Стенлиді длелдеуі бойынша, темекі жапыраында вирус блшектері алты ырлы кристалл пішінді шоыр тзеді.

Бактерияларды заымдап, ерітіп (лизис) жіберетін вирустарды бактериофагтар деп атайды. Бларды алаш рет 1915 жылы Ф. Туорт сипаттап жазды. Кейбір бактериофагты пішіні итшабаа сайды. Оларды денесі – басы, йрыы жне іші уыс тарматалан базальді ттікшелерден трады. Вирусты сыртынан нруыз абаты аптайды, ішінде ДН немесе РН болады. Басыны млшері 40 нм, ал «йрыыны» зындыы 20-22 нм-ге те. «йрыыны» шы – нруыз молекуласынан тратын уыс ттік.

Бактериофагтарды алаш рет 1915 жылы аылшын вирусологі жне бактериологі Ф. Туорт сипаттап жазандыы белгілі. Біра бл тіршілік иесі ерте кезден зерттеле бастаан болатын. Мысалы, топалады оздыратын бактерияларды ерітіп жіберетін бактериофагтарды 1898 жылы орыс микробиологі Н. Ф. Гамалея алаш рет анытаан. Іш сзегі бактериясын ерітіп жіберетін бактериофагтарды 1917 жылы канадалы бактериолог Д’Эрелль (Ф. д’Эрелль) байаан.

 

Вириондарды икосаэдрикалы рылымы А. Липидты абышасы жо вирус (мысалы, пикорнавирустар).B. абышасы бар вирусвирус(мысалы, герпесвирустар).Белгілер: (1) капсид, (2) геномнды нуклеин ышылы, (3) капсомер, (4) нуклеокапсид, (5) вирион, (6) липидты абыша, (7)  абышаны мембраналы ауыздары.

        Зерттеушілер осындай кзге крінбейтін бактерияларды паразитін егжей-тегжей зерттеп жазды да, оларды бактерия«жеушілер» немесе «жалмаушылар» деп атады.Бдан кейінгі зерттеушілер баса бактерияларды ерітіп жіберетін табиатта кптеген бактериофагтарды бар екендігін анытаан болатын. Олар ауру оздырыш бактерияларды ана жоймай, пайдалы трлерін де жояды. Бактериофагтар ндіріске, тама нерксібіне жне таыда баса кп зиян келтіреді. Мысалы, олар пайдалы ст ышылы бактерияларын ерітіп жіберіп, алынан ст таамдарыны сапасын тмендетеді.

         Вирус ымы 1899 жылы ылыма алаш рет голландиялы алым Мартин Бейеринк енгізді. 1935 жылы америкалы вирусолог Уэнделл Стэнли вирусты кристалл кйінде бліп алды. Осы кристалдарды саутемекі сімдігіне енгізгенде, ол тебіл ауруымен ауыратынын длелдеді. 1898 ж. неміс алымы Фридрих Лефлер сиыр аусылыны оздырышы аусыл вирусын, ал 1911 жылы америкалы алым Фрэнсис Роустауы саркомасыны вирусын тауып зерттеді.

азіргі кезде жылы анды жануарларда ауру тудыратын вирустарды бес жздей, ал сімдіктерде ш жздей трі белгілі. Кейбір атерлі ісік ауруын тудыратын вирустарды адам мен жануарларда вирусты микрофлорасы алыптасады. Вирустарды пішіні р трлі (мысалы, таяша, иілгіш жіпше трізді, сфералы, кп ырлы, таыда баса). Вирусты жасушадан тыс (вириондар) жне жасуша ішінде тіршілік ететін топтары бар. Барлы вирустар шартты трде жай жне крделі болып блінеді. Жай вирустар – нуклеин ышылдары мен ауызды абытан (капсид) трады; блара таяша, жіп жне сфералы формалары жатады. Крделі вирустар – нуклеин ышылы мен капсидтен баса, липопротеидті мембрана, кмірсу жне ферменттерден трады. Вириондарды млшері 15 – 350 нм (кейбір жіптрізді вирустарды зындыы 2000 нм-ге жетеді); негізінен вирустарды тек электронды микроскоп арылы круге болады. Вирус тек бір типті нуклеин ышылынан (ДН немесе РН) трады. ДН-да вирустарды молекулалы саны 106 – 200106, ал РН-даы вирустардікі – 106 – 15106 болады. Вирустарды кптеген жылдар бойы тіршілік ортасында рекетсіз жата беру абілеті бар. Олар дамуына олайлы жадай туанда бірнеше минутты ішінде кбейіп, зіне тн асиеттерін крсете алады.

ІІІ орытынды

Вирус (лат. vrus - «у») – тірі организмдерді ішіндегі жасушасыз тіршілік иесі. Олар рибонуклеин ышылынан немесе дезоксирибонуклеин ышылынан ралан нуклеопротеидтерден, сондай-а ферментті нруызбен апталан абышадан – кабсидтерден трады. Бл абыша вирусты рамындаы нуклеин ышылдарын сырты ортаны олайсыз жадайларынан корайды. Кейбір вирустарды рамында нуклеин ышылдарынан баса кмірсулар, май текті заттар, биотин (Н витамині) жне мыс молекулалары кездеседі. Вирустар тек тірі жасушада ніп-сіп кбеюге бейімделген. Электронды микроскоппен 300 мы есе лкейтіп араанда, оны пішіні таяша трізді, жіп трізді немесе іші уыс цилиндр пішінді болатыны длелденді. Вирустар тірі организмдерді барлыын уландырады. азіргі кезде вирустарды жылы анды омырталыларды уландыратын 500-дей, ал сімдіктерді уландыратын 300-ден астам трі белгілі болып отыр.

Пайдаланан  дебиеттер

Шыаева М.Х, анаев А.Т. «Микробиология жне вирусология». аза Университеті, Алматы 2007 ж. 82-85- бб

Н.Шоанов, С.Саындыова,Ф.Серікбаева «Микробиология». Арыс баспасы,Алматы 2003 ж.

http://kk.wikipedia.org/wiki/Мырзабекова Ш. Жалпы вирусология, Алматы, 1994ж

Сапаров.. Цитология жне гистология: Лекциялар жинаы. Алматы: аза Университеті, 2004.


Похожие работы:

«УДК 33:66 Экономическая эффективность плазмохимического метода переработки промышленных и бытовых отходов В.Ю. Рогов, А.В. Зарецкий, Ж.И. Лобанова, М.А. Макаров Национальный исследовательский Иркутский...»

«МБОУ "Краснощёковская СОШ № 1" Алтайского края Исследовательская работа по теме: Правильная осанка – залог здоровья. Выполнила: Измайлова Анастасия, ученица 9 "Б" класса Руководитель: Гревцова Валентина Александровна, учитель химии и биологии 2012 г. Введение Приятно смотреть на ст...»

«$$$001 Согласно клинического протокола "Ведение физиологической беременности"от 19 сентября 2013 года, в каком случае беременным вводится анти-Д иммуноглобулин человеческий?A)при взятии на диспансерный учет п...»

«Приложение           к постановлению Правительства Республики Казахстан от " " 2017 года № Утверждены          постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 декабря 2013 года № 1434 Основные положения Генеральной схемы организации террит...»

«Анотація Тема роботи: "Дослідження системи управління виробничими ресурсами підприємства, на прикладі ТОВ "Збаражський цукровий завод" Дипломна магістерська робота: 151 с., 20 рис., 25 табл., 20 додатків, 90 літературних джерел....»

«Тема : Что нас окружает. Живая и неживая природа, изделия человека. Цель: сформировать у учащихся понятия о живом и неживом в природе и о рукотворном мире ; формировать умения классифицировать предметы; формировать навык соотнесения реального объекта и его условного обозначения ; сформировать начальное представление об экологическом ра...»

«Культурные растения полей, садов и огородов. Зорина Е.Г., учитель географии Предмет: "Живой мир" Класс: 5Цели и задачи урока: закрепить знания о классификации растений Оборудование: м...»

«Б.12.2. Взрывные работы на открытых горных разработках и специальные взрывные работы Тема 1 1. Каким федеральным органом исполнительной власти осуществляется лицензирование деятельности, связанной с обращением взрывчатых материалов промышленного назначения? Ростехнадзором. МЧС России. Совместно Рост...»

«ИММУНОЛОГИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ Стоимость в руб. 228 Нет кода РАМН Мембранный потенциал метохондрий1 500,00 229 A09069EF Альфа-интерферон в сыворотке крови 400,00 230 A09069EF Гамма-интерферон в сыворотке крови 400,00 231...»

«МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИРОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ ФГБОУ ВПО "Новосибирский национальный исследовательский государственный университет (НГУ)" Факультет Естественных НаукУТВЕРЖДАЮ _ 20 г. Рабочая программа дисциплины (модуля) Компьютерная геномикаНаправление подготовки 020201.65 биология Квалификация (степень) выпускника...»










 
2017 www.li.i-docx.ru - «Бесплатная электронная библиотека - различные ресурсы»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.